Bekçilik Mevzuatı (7245 Sayılı Kanun) — Bekçilik Sınavı

Bu konu; çarşı ve mahalle bekçisi olarak görev yapacak kişilerin hangi yetkilere sahip olduğu, hangi görevleri yürüttüğü ve hangi mevzuata tabi olduğu ile ilgilidir. Meslek bilgisi bölümünden çıkan soruların büyük çoğunluğu bu konudan gelir; mülakatta da sıkça karşımıza çıkar.

Önemli: Pek çok eski kaynak hâlâ 772 sayılı Kanun ifadesini kullanır. 1966 tarihli 772 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu, 18 Haziran 2020 tarihinde yürürlüğe giren 7245 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün geçerli olan kanun 7245 sayılı Kanun’dur.

İlgili mevzuat

1. 7245 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu (Kabul: 11.06.2020 — Resmî Gazete: 18.06.2020 / Sayı 31159) — temel kanun
2. Çarşı ve Mahalle Bekçileri Yönetmeliği (İçişleri Bakanlığı) — uygulama esasları
3. 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu (PVSK) — bekçinin zor ve silah kullanma yetkilerinin doğrudan dayanağı (özellikle 16. madde)
4. 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Kanunu — bekçilere uygulanan disiplin hükümleri
5. 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu — bekçinin bağlı olduğu emniyet teşkilatı yapısı
6. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) — bekçiye karşı işlenen ve bekçi tarafından önlenecek suçların kaynağı
7. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) — yakalama, ifade, tutanak işlemleri
8. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu — bekçinin tespit ettiği idari para cezası gerektiren fiiller
9. 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar Kanunu — silah ve yasak bıçak rejimi
10. 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu — kanuna aykırı toplantılarda kolluk müdahalesi
11. 1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu — konaklama tesisi/işyeri kimlik kayıtları ve KBS
12. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu — bekçinin geçici trafik düzenleme yetkisi, kaza/alkol
13. 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu — EGM yapısı, rütbeler ve hiyerarşi
14. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu — sadakat, tarafsızlık, mal bildirimi (disiplin için 7068 atfı)
15. 1982 Anayasası — temel hak ve özgürlükler, gözaltı süreleri, suç-ceza ilkeleri

Bekçinin tanımı

Çarşı ve mahalle bekçisi, 7245 sayılı Kanun’un 2. maddesi gereği emniyet ve jandarma teşkilatları bünyesinde silahlı kolluk olarak istihdam edilir. Genel kolluğun (polis ve jandarma) yardımcısıdır; görev bölgesinde devriye gezer, asayişe katkı sağlar ve halkla doğrudan temas eden bir kolluk unsurudur.

• Görev bölgesi: Şehir merkezlerinde belediye sınırları içinde emniyet bünyesinde; bu sınırların dışında jandarma bünyesinde görev yapar.
• Üniforma ve teçhizat: Üniformalı, silahlı görev yapar.
• Bağlı oldukları teşkilat: İçişleri Bakanlığı (EGM veya Jandarma Genel Komutanlığı).

Bekçi olma şartları (7245/m.3)

Sınav üç aşamalıdır: yazılı (%25) → fiziki yeterlik (%25) → sözlü/mülakat (%50). Üç aşamayı da geçen ve sağlık kurulu raporu uygun olan aday, aday memur olarak atanır.

Atama, adaylık ve eğitim (7245/m.4)

• Adaylık süresi: En az 1 yıl, en fazla 2 yıl.
• Temel eğitim: En az 3 ay (Polis Akademisi’ne bağlı eğitim kurumlarında verilir).
• Atama makamı: İçişleri Bakanı onayı.
• Adaylık döneminde başarısız olan veya sağlık/disiplin nedeniyle uygun bulunmayan adayların görevine son verilir.

Görev alanları (7245/m.5 ve m.6)

Halka yardım görevleri (m.5)

• Yaralı, hasta veya yardıma muhtaç kişilere müdahale etmek; 112’yi aramak.
• Şiddete veya tehdide maruz kalan kadın, çocuk ve engellileri korumak.
• Afet (yangın, sel, deprem) anında halkı uyarmak ve sevk etmek.
• Yol tarifi vermek, halkla iletişim kurmak.
• Sokak hayvanlarının vatandaşa tehdit oluşturduğu durumları kontrol altına almak.

Önleyici ve koruyucu görevler (m.6)

• Görev bölgesinde devriye atmak.
• Hırsızlık, uyuşturucu, kumar, fuhuş gibi şüpheli durumları izlemek ve genel kolluğa bildirmek.
• Kapalı iş yerlerinin güvenliğini denetlemek (özellikle gece).
• Elektrik, su, doğalgaz arızası, çukur, çökme gibi tehlikeli durumları rapor etmek.
• Görev bölgesinde geçici trafik düzenlemesi yapmak.
• Kavga, taşkınlık, gürültü durumlarına müdahale etmek.
• Bekçi karakola düzenli olarak rapor verir; tutanak tutar.

Yetkiler (7245/m.7 ve m.8)

1. Durdurma ve kimlik sorma (m.7)

Bekçi, görev bölgesi ve çalışma saatleri ile sınırlı olmak kaydıyla, makul sebep varsa kişiyi ve aracı durdurabilir; kimlik sorabilir. Durdurmanın süresi işlemin gerektirdiği süreyi aşamaz. Durdurma sebebi kişiye bildirilir. (Detaylı uygulama: Durdurma ve kimlik sorma.)

2. Yoklama (m.7) — üst arama DEĞİLDİR

Bekçi; silah veya tehlikeli madde bulundurma şüphesi varsa kişinin el ile dıştan kontrolünü (yoklama) yapabilir. Bu, kişinin üstünü, eşyasını, cebini açarak yapılan adli üst arama değildir.

Anayasa Mahkemesi kararı (E.2020/59, K.2023/53; 22 Mart 2023): 7245 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki bazı arama yetkileri Anayasa’ya aykırı bulunarak iptal edilmiştir. Bekçi, adli arama (üst arama, konut araması, eşya araması) yapamaz. Arama gerekiyorsa derhal genel kolluk (polis/jandarma) çağırılır. Bekçinin yetkisi yoklama ile sınırlıdır.

3. Yakalama (m.8)

Bekçi şu hallerde kişiyi yakalayabilir:

• Suçüstü halinde, suçu işleyen veya henüz izleri ortadayken şüpheli yakalanabilir.
• Hakkında yakalama veya tutuklama emri bulunan kişiyi.
• Yakalanan kişi en kısa sürede genel kolluğa teslim edilir; tutanak düzenlenir. (Yakalama sonrası gözaltı süreleri ve adli işlemler: CMK kolluk yetkileri.)

4. Zor ve silah kullanma (m.9 ve PVSK/m.16)

Bekçi, görevini yaparken direnişle karşılaşırsa PVSK’nın 16. maddesinde belirtilen zor ve silah kullanma yetkilerini kullanır. (Detay: aşağıda.)

5. Diğer

• Geçici trafik düzenlemesi yapmak (görev bölgesinde).
• Suç delillerini muhafaza etmek, olay yerini koruma altına almak.
• Yardım isteyen vatandaşa müdahale etmek.

Önemli: Bekçinin tüm yetkileri genel kolluğa bağlı ve yardımcı olarak kullanılır. Tüm işlemler en kısa sürede genel kolluğa bildirilir ve gerektiğinde devredilir.

Zor ve silah kullanımı (PVSK/m.16)

Bekçinin silah kullanma yetkisinin tek dayanağı PVSK’nın 16. maddesidir. Zor kullanma kademelidir ve orantılı olmak zorundadır:

Kademeli zor

1. Bedeni kuvvet — itme, tutma, götürme gibi fiziki güç.
2. Maddi güç — kelepçe, cop, basınçlı/boyalı su, göz yaşartıcı gaz, eğitilmiş köpek.
3. Silah — son çare; sadece aşağıdaki şartlarda.

Her aşamaya, bir önceki aşamanın yetersiz kalması halinde geçilir.

Silah kullanılabilecek haller

• Meşru savunma: Kendisine veya başkasına yönelik hayati saldırı varsa.
• Yakalama emri bulunan kişinin zorla yakalanması: Önce uyarı yapılır; sonra uyarı atışı; gerekirse etkisiz kılmaya yönelik atış.
• Saldırı amaçlı kalabalığın dağıtılması.
• Tutuklu veya hükümlünün kaçışını engelleme.

Silah kullanmadan önce

1. “Dur” sözlü uyarı yapılır.
2. Kaçan kişi durmazsa havaya uyarı atışı.
3. Hâlâ durmuyorsa etkisiz kılmaya yönelik atış (hayati bölgeden kaçınılır).

Silah kullanımı son çaredir. Her silah kullanımı sonrasında olay yeri korunur, genel kolluğa derhal bildirim yapılır ve detaylı tutanak düzenlenir.

Sorumluluklar

• Görev bölgesi ve görev saatleri ile sınırlı çalışmak; yetki aşımı yapmamak.
• Tarafsızlık ilkesine uymak; siyasi parti üyeliği yasaktır.
• Vatandaşa saygılı, ölçülü ve hukuka uygun davranmak.
• Yakalanan kişinin haklarını korumak (avukat hakkı, yakınlarına haber, ifade alma kurallarına saygı).
• Tutanak düzenlemek; her işlemi eksiksiz kayıt altına almak.
• Gizlilik ilkesine uymak; görev sırasında öğrenilen kişisel bilgiyi açıklamamak.
• Kanuna aykırı emri yerine getirmemek; suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez.

Çalışma saatleri (7245/m.12)

• Haftalık çalışma: 40 saat.
• İhtiyaç hali: Personel yetersizliğinde valilik onayıyla haftalık süre 56 saate kadar uzatılabilir.
• Günlük çalışma: Kural olarak güneşin batışından doğuşuna kadar (gece vardiyası). Olağanüstü durumlarda İçişleri Bakanı onayıyla değiştirilebilir.
• Bekçiler bu Kanun’da belirtilen görevler dışında başka bir görevde çalıştırılamaz (m.11).

Disiplin hükümleri (7068 sayılı Kanun)

Bekçiler hakkında, 7245/m.13 gereği istihdam edildikleri teşkilatın personeline uygulanan disiplin hükümleri uygulanır. Bu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu değil, 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Kanunu’dur (31.01.2018).

Disiplin cezaları — hafiften ağıra (7 kademeli)

1. Uyarma — Personele görevinde daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesi.
2. Kınama — Görevde veya hal ve hareketlerde kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesi.
3. Aylıktan kesme — Brüt aylıktan 1 ila 15 gün arası kesinti.
4. Kısa süreli durdurma — Kademe ilerlemesinin 4, 6 veya 10 ay durdurulması.
5. Uzun süreli durdurma — Kademe ilerlemesinin 12, 16, 20 veya 24 ay durdurulması.
6. Meslekten çıkarma — Emniyet, jandarma ve sahil güvenlik teşkilatlarında bir daha çalıştırılmamak üzere ilişiğin kesilmesi.
7. Devlet memurluğundan çıkarma — Hiçbir kamu kurumunda çalışamama.

Sık karşılaşılan fiil örnekleri

• Uyarma: Üniforma/silah/araç bakımsızlığı, mesaiye geç gelme.
• Kınama: Amir hakkında olumsuz söz, mesai arkadaşına saygısızlık.
• Aylıktan kesme: Eksik teçhizatla göreve çıkmak, izinsiz göreve gelmemek (kısa süreli), resmi belge kaybetmek.
• Kısa süreli durdurma (4-10 ay): Amire yalan söylemek, telsizi görev dışı kullanmak, astlara taciz, silahla taksirle yaralama.
• Uzun süreli durdurma (12-24 ay): Görevde kişiye hakaret, görevde uyumak, izinsiz görev yerini terk, amir tehdidi.
• Meslekten çıkarma: Uyuşturucu kullanımı/ticareti, kumar, ırkçılık, gizli bilgi ifşası, hizmet binasında alkol içmek, yetkiyi kötüye kullanmak.

Zamanaşımı

• Disiplin soruşturmasının başlatılması: Olayın öğrenildiği tarihten itibaren 1 ay (uyarma/kınama/durdurma için), 6 ay (meslekten çıkarma için).
• Ceza zamanaşımı: Fiilin işlenmesinden itibaren genel olarak 2 yıl.

Hiyerarşi (7245 + 3201)

Bekçinin bağlı olduğu zincir, görev yerine göre değişir:

Emniyet bünyesinde (belediye sınırı içinde)

1. İçişleri Bakanlığı — politika otoritesi.
2. Emniyet Genel Müdürlüğü — merkez teşkilatı.
3. İl Emniyet Müdürlüğü — taşra (vali nezdinde).
4. İlçe Emniyet Müdürlüğü — kaymakam nezdinde.
5. Polis Merkezi (karakol) — bekçinin doğrudan bağlı olduğu birim.
6. Bekçi.

Jandarma bünyesinde (belediye sınırı dışında)

1. İçişleri Bakanlığı → Jandarma Genel Komutanlığı → İl Jandarma Komutanlığı → İlçe Jandarma Komutanlığı → Jandarma karakolu → Bekçi.

Kılık ve kıyafet (Yönetmelik)

• Bekçi görev sırasında üniforma giymek zorundadır.
• Üniforma dışında kıyafetle görev yapılamaz.
• Göğüs kartı ve sicil numarası görünür şekilde takılır.
• Teçhizat: silah (kanunla verilen), telsiz, cop, kelepçe, düdük, el feneri, koruyucu yelek (ihtiyaç halinde) — Yönetmelikle belirlenen standartlarda.

Çalışma ipuçları

1. Yürürlükteki kanun 7245 sayılı Kanun’dur — 772 sayılı eski kanunu karıştırmayın. Mülakatta da bu sıkça sorulur.
2. AYM iptal kararı sonrası bekçinin üst arama yetkisi yoktur — sadece yoklama (el ile dıştan kontrol) yapabilir. “Bekçi arama yapabilir mi?” sorusunun cevabı “Adli arama yapamaz; yoklama yapabilir” olmalıdır.
3. Zor kullanma sıralaması (bedeni → maddi → silah) ve silah kullanım kademeleri (dur ihtarı → uyarı atışı → etkisiz kılmaya yönelik atış) ezbere bilinmelidir.
4. Disiplin 7 kademelidir (657’deki 5 kademeli sistem değil) ve 7068 sayılı Kanun’a dayanır.
5. Haftalık çalışma 40 saat, valilik onayıyla 56 saat’e çıkar; günlük çalışma gece esaslıdır.
6. Bekçi silahlı kolluk’tur; genel kolluğun (polis/jandarma) yardımcısıdır — bağımsız bir kolluk değildir.
7. Görev bölgesi ve görev saatleri yetkinin sınırıdır; bu sınırlar dışında bekçinin kolluk yetkisi yoktur.
8. Suçüstü dışında yakalama yapılabilmesi için yakalama/tutuklama emri gerekir.

Son güncelleme: 15 Mayıs 2026