2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (Kabul: 13.10.1983), trafiğin düzenli akışı, sürücü ve araçların denetimi, kazaların önlenmesi ve kazada sorumlulukların tespiti için temel kanundur. Bekçi açısından kanun, görev bölgesinde geçici trafik düzenleme yetkisi (7245/m.6) ve trafik kazasında olay yeri koruma nedeniyle önemlidir.
Bekçi trafik zabıtası değildir; trafik denetiminin asli yetkilisi EGM Trafik birimleri ve belediye sınırı dışında jandarmadır. Ancak bekçi, görev bölgesinde acil hallerde geçici düzenleme yapabilir.
Trafik düzeninin yetkili otoritesi
Madde 5 — İçişleri Bakanlığı
Trafik düzenini, sürücüleri, araçları ve belgeleri denetleme görevi İçişleri Bakanlığı’na aittir. Bu görev EGM bünyesindeki trafik birimleri aracılığıyla yürütülür.
Madde 5/A — Jandarma yetkisi
Belediye sınırları dışındaki karayollarında trafik denetimi jandarmaya aittir. Otoyol ve şehirlerarası yollar genelde jandarma yetki alanındadır.
Madde 6 — Trafik zabıtası
Trafik zabıtası:
- Duran ve akan trafiği düzenler
- Trafik suçlarını izler ve tutanak düzenler
- Acil ve olağanüstü hallerde genel zabıta görevini de yapabilir
- Trafik kazasında olay yerini koruma, kaza tutanağı düzenleme yetkisine sahiptir
Bekçinin geçici trafik düzenleme yetkisi (7245/m.6)
Bekçi, görev bölgesinde aşağıdaki hallerde geçici trafik düzenlemesi yapabilir:
- Trafik kazası sonrası olay yerinin güvenliği (yolu kapatma, araçları yönlendirme)
- Acil tıbbi durum/yangın için geçiş üstünlüğü sağlama
- Yolun çökmesi/sel/yangın gibi acil tehlikelerde yolu kısmen kapatma
- Toplu olay (kavga, gösteri) sırasında çevre düzeni
Bu yetki geçicidir; en kısa sürede genel kolluğa (trafik polisi) bildirim yapılır ve görev devredilir.
Sürücü belgesi (m.36-39)
- Sürücü belgesi olmadan trafiğe çıkmak yasaktır.
- Belgenin sınıfı araca uygun olmalıdır (B, C, D, E, F, M, A1-A2 vb.).
- Belge 18 yaşından önce verilmez (bazı sınıflar için yaş daha yüksek).
- Belge iptali belirli ihlallerde uygulanır; ceza puanı sistemi mevcuttur (100 puana ulaşan sürücünün belgesi geri alınır).
Bekçi ile ilgili durum
Bekçi sürücü belgesini kontrol etme yetkisi olarak doğrudan görevli değildir; ancak şüpheli durumda kimlik sorma yetkisi (7245/m.7) çerçevesinde kişiden belge ibrazını isteyebilir, ardından trafik polisine yönlendirir.
Sürücü ve yolcunun görevleri (m.47-50)
Sürücü görevleri (m.47)
- Yola çıkmadan önce belge, sigorta, muayene kontrolü
- Trafik işaretlerine ve görevli emirlerine uyma
- Aşırı hız, yanlış yön, şerit ihlali yapmama
- Kazaya karışması halinde olay yerinde kalma ve yardım etme (m.81)
Emniyet kemeri (m.48)
- Sürücü ve tüm yolcular emniyet kemeri takmak zorundadır
- Çocuklar için çocuk koruma sistemi zorunludur
- Motosiklette kask zorunluluğu
Cep telefonu ile sürüş yasağı
- Direksiyondayken elde tutulan telefon kullanmak yasaktır
- Bluetooth/eller serbest sistemi tolere edilir.
Alkollü ve uyuşturucu madde etkisinde araç sürme (m.48)
Bu, bekçinin günlük gözleminde sıkça karşılaştığı durumdur.
Yasak alkol oranları
| Araç türü | Yasal sınır |
|---|---|
| Özel araç (otomobil, motosiklet) | 0,50 promil ve üzeri yasak |
| Ticari taşıt (taksi, otobüs, kamyon, dolmuş) | Sıfır tolerans — 0,00 promil |
| Yolcu taşımacılığı yapan ticari araçlar | 0,00 promil |
Test ve numune
- Üfleme cihazıyla (alkolmetre) tespit yapılır.
- Şüpheli kişi reddederse zorla numune alınamaz; ancak test reddi de ayrı bir suç ve idari yaptırım sebebidir.
- Kan veya idrar numunesi uzman hekim tarafından alınır.
Cezalar
- İlk defada: 1.000 TL üzeri idari para cezası + sürücü belgesinin 6 ay geri alınması
- Tekrar: 2 yıla kadar belge iptali
- Üçüncü tekrar: 5 yıl belge iptali + sürücü kursuna gönderme
- 0,50-0,99 promil arası özel araç sürücüsü: trafik suçu
- 1,00 promil ve üzeri veya alkollü iken kaza yapma: TCK m.179 — Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (suç, hapis cezası)
Bekçinin rolü
- Görev bölgesinde alkollü gibi görünen sürücü tespit ederse derhal trafik polisi/genel kolluğu çağırır.
- Bekçi alkol testi yapma yetkisine sahip değildir.
- Olay yerinde araç ve sürücü ayrılırsa şüphelinin uzaklaşmasını engelleyebilir (7245/m.8 — suçüstü yakalama).
Hız, takip mesafesi ve geçiş üstünlüğü (m.52-58)
Hız sınırları (genel)
- Yerleşim yeri içinde: 50 km/saat
- Yerleşim yeri dışında: 90 km/saat (otomobil)
- Bölünmüş yol: 110 km/saat
- Otoyol: 140 km/saat (otomobil)
Takip mesafesi
- Aynı yönde giden araçlar arasında “3 saniye kuralı” — öndeki araç bir noktayı geçtikten sonra arkadaki araç en az 3 saniye sonra geçmelidir.
- Hız ve yol koşullarına göre değişir (yağmurlu/karlı havada artırılır).
Geçiş üstünlüğüne sahip araçlar
- Ambulans, itfaiye, polis (sireni ve ışığı çalışırken)
- Cumhurbaşkanlığı konvoyu, askeri operasyon araçları
- Diğer araçlar bu araçlara yol vermek zorundadır
Trafik kazasında yükümlülük (m.81)
Kazaya karışan sürücü:
- Olay yerinde durmak ve aracını trafiği engellemeyecek şekilde park etmek.
- Yaralılara yardım etmek, 112’yi aramak.
- Trafik kolluğuna haber vermek (yaralı yoksa ve maddi hasar uzlaşılırsa anlaşmalı tutanak yapılabilir).
- Kimlik ve belge bilgilerini karşı tarafa vermek.
- Olay yerini ve kanıtları bozmamak (kolluk gelene kadar).
Olay yerini terk
Kazayı bildirmeden olay yerini terk etmek TCK m.98 (yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi) ve 2918/m.81 ihlali oluşturur. Bu ağır ceza sebebidir.
Bekçinin trafik kazasında rolü
Bekçi olay yerine ilk varan kolluk unsuru olabilir. Yapacakları:
- Olay yerini güvenlik altına al — reflektör/uyarı koy, ikinci kazayı engelle.
- Yaralıya ilk yardım (mümkün olduğunca; omurga şüphesi varsa yaralı araçtan çıkarılmaz).
- 112’yi ara: ambulans + trafik polisi.
- Şüpheli durumda (alkol, kaçma teşebbüsü) sürücüyü olay yerinde tut.
- Tanıklar ve plakaları kaydet.
- Trafik polisi gelince olay yerini devret; tutanak imzala.
Kusur durumu ve kaza tutanağı (m.84-89)
Kusur
- Kaza nedeniyle hasarın doğmasında kim kusurludur sorusu önemlidir.
- Trafik kolluğu olay yerinde kusur değerlendirmesi yapar; kaza tespit tutanağı düzenler.
- Tutanak, sigorta tazminatı ve hukuki sorumluluğun belirlenmesinde kullanılır.
Anlaşmalı tutanak
- Sadece maddi hasarlı kazalar için
- Sürücülerin birbirleriyle anlaşması halinde
- Yaralı yoksa, alkol yoksa, sürücü/belge sorunu yoksa
- Trafik kolluğu olmadan iki sürücü tutanak imzalayabilir; sigortaya iletilir.
Bekçinin görev bölgesindeki tipik durumlar
| Durum | Bekçinin tepkisi |
|---|---|
| Trafik kazası (yaralı yok, sürücüler anlaşmış) | Olay yerinin güvenliğini sağla, gerekirse trafiği yönlendir; tutanak kolluğunca tutulacak |
| Yaralı kaza | 112 + trafik polisi çağır, olay yerini koru, ilk yardım uygula |
| Alkollü görünen sürücü | Trafik polisini çağır, gerekirse 7245/m.7 ile kimlik sor; sürücünün uzaklaşmasını engelle |
| Yanlış park edilmiş araç | Tutanak için belediye/trafik birimine bildir |
| Plakasız/çalıntı şüpheli araç | Suçüstü kapsamında genel kolluğa bildir, olay yerinde kal |
| Yol kapanması (çukur, kaza, sel) | Geçici düzenleme yap, ilgili birimleri (belediye, trafik) bilgilendir |
Çalışma ipuçları
- Bekçi trafik zabıtası değildir — sadece görev bölgesinde geçici düzenleme yapar (7245/m.6).
- Alkol sınırları: Özel araç 0,50 promil, ticari araç 0,00 promil. Bu rakamlar sıkça doğrudan sorulur.
- 1,00 promil üzeri veya alkollü kaza yapma kabahat değil suçtur (TCK m.179).
- Test reddi ayrı bir yaptırım sebebidir; zorla numune alınamaz ama reddetmenin sonuçları ağırdır.
- Hız sınırları: yerleşim içi 50, yerleşim dışı 90, bölünmüş yol 110, otoyol 140 km/saat.
- Geçiş üstünlüğü olan araçlar: ambulans, itfaiye, polis (sireni ve ışığı çalışırken).
- Trafik kazasında olay yerini terk TCK m.98 + 2918 m.81 ile ağır cezalandırılır.
- Anlaşmalı tutanak: yalnız maddi hasar + yaralı yok + alkol yok + sürücü/belge sorunu yok hallerinde geçerli.
- Bekçi alkol testi yapamaz, sürücü belgesi denetimi yapamaz, kaza tutanağı düzenleyemez — bunlar trafik kolluğu yetkisindedir.
- Bekçinin trafik kazasında olay yerini güvenlik altına alma ve ilk yardım görevi her sınavda ölçülen pratik bilgidir.
Son güncelleme: 15 Mayıs 2026