2559 Sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu (PVSK), iç güvenlik görevlilerinin yetki ve sorumluluklarını düzenleyen temel kanundur. Bekçiler de 7245 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu’nun (2020) atıfıyla bu kanunun belirli maddelerinden yetki alır. (Daha önceki dayanak 772 sayılı Kanun, 7245 ile yürürlükten kaldırılmıştır.)
1. Madde — Polisin genel görevi
Polis; asayiş, emniyet ve düzen koruma görevlerini yerine getirir. Suç işlenmesini önlemek, suç işlenmiş ise delilleri muhafaza etmek ve faillerini yakalamak polisin genel görevleridir.
2. Madde — Polisin görev alanları
Polisin görev alanları şöyle sıralanır:
- Kanunlara, tüzüklere, yönetmeliklere ve hükümet emirlerine uymayı sağlamak
- Halkın canını, malını ve ırzını korumak
- Asayişi bozacak fiillerin önüne geçmek
- Suçluları yakalamak
- Toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin düzenini sağlamak
4/A Maddesi — Durdurma ve kimlik sorma
Bağlantılı konu: Bekçinin durdurma yetkisi (7245 m.7), yoklama-üst arama ayrımı ve AYM’nin 22 Mart 2023 tarihli iptal kararı için: Durdurma ve Kimlik Sorma Yetkisi.
Polis, aşağıdaki hallerde bir kişiyi durdurup kimlik sorabilir:
- Şüpheli veya tanıklık durumu varsa
- Kişi hakkında yakalama emri bulunuyorsa
- Kişinin bir suç işlediğine dair makul şüphe varsa
- Kişinin bir suça maruz kalmak üzere olduğu değerlendirilebilirse
Durdurmanın sınırı
- Durdurma, kimlik tespitinin yapılabilmesi için gerekli süreyle sınırlıdır.
- Durdurulan kişiye durdurma sebebi bildirilir.
- Kişinin üstü, eşyası, aracı ancak makul şüphe varsa aranabilir.
9. Madde — Yakalama
Bağlantılı konu: Yakalama sonrası gözaltı süreleri, hakim önüne çıkarılma, arama-elkoyma için: CMK — Kolluk Yetkileri.
Polis, suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yakalama yapabilir. Yakalanan kişi:
- En kısa sürede hâkim önüne çıkarılır.
- Yakınlarına haber verilmesi hakkı vardır.
- Avukat bulundurma hakkı vardır.
- Gözaltı süresi 24 saattir; toplu suçlarda Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle, her seferinde bir günü geçmemek üzere toplam 4 güne kadar uzatılabilir.
13. Madde — Zor kullanma
Polis, görevini yerine getirirken direnişle karşılaşırsa zor kullanabilir. Zor kullanma:
- Bedeni kuvvet (en hafif)
- Maddi güç (cop, biber gazı, kelepçe vb.)
- Silah kullanma (en ağır)
şeklinde tırmanarak uygulanır. Uygulanan zor orantılı olmak zorundadır.
16. Madde — Silah kullanma yetkisi
Bağlantılı konu: Kademeli zor, silah kullanım sıralaması (dur ihtarı → uyarı atışı → etkisiz kılma) ve yetki aşımı sorumluluğu için detaylı: Zor ve Silah Kullanma Yetkisi. Silah taşıma/bulundurma rejimi için: 6136 sayılı Kanun.
Polis, aşağıdaki hallerde silahına başvurabilir:
- Meşru savunma: Kendisine veya başkalarına yönelik hayati tehlike.
- Zorla kaçmaya çalışan yakalanmış kişi: Önce uyarı atışı yapılır.
- Silahlı saldırı veya saldırı hazırlığı: Öncesinde engelleyici çaba göstermek gerekir.
- Tutuklu veya hükümlünün kaçması: Kaçmayı önlemek için.
- Saldırıya uğrama: Saldırıyı etkisiz kılmak için.
Silah kullanımında sıralama
- Önce sözlü uyarı.
- Uyarı sonuç vermezse havaya atış (uyarı atışı).
- Hâlâ sonuç alınamıyorsa hedef almadan veya hayati olmayan bölgeye atış.
Silah kullanımı; son çaredir ve tüm alternatifler tükenmeden başvurulmaz.
Kimlik tespiti — önemli kurallar
- Kişi kimliğini ibraz etmek zorundadır.
- Kimliği olmayan kişi karakola götürülüp tespit işlemi yapılır.
- Kimlik belgesi sahte, değiştirilmiş veya başkasına ait ise işlem yapılır.
- Kişinin kendini tanıtmadan kaçması suç oluşturur.
Makul şüphe kavramı
Makul şüphe, somut delil veya belirti olmasa bile, normal bir kolluk memurunun aynı durumda şüphe duyabileceği düzeyde nedenli kanaattir. Örnek:
- Gece vakti bir evin etrafında dolaşan, görüldüğünde kaçmaya çalışan kişi.
- Yasak sokağa uygun olmayan saatte giren şüpheli araç.
- Maske ve eldiven gibi kendini gizleyici giysilerle dolaşan kişi.
PVSK’nın bekçi için önemi
Bekçiler, 7245 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu ile kendilerine tanınan yetkilerin yanı sıra, PVSK’nın şu maddelerinden doğrudan yetki alır:
- 4/A (durdurma, kimlik sorma)
- 9 (yakalama — suçüstü ve gecikmesinde sakınca hallerde)
- 13 (zor kullanma)
- 16 (silah kullanma)
Çalışma ipuçları
- 4/A, 13 ve 16. maddeler her sınavda çıkar — ezberleyin.
- Zor kullanma sıralaması (bedeni → maddi → silah) karıştırılmamalıdır.
- Gözaltı süreleri net olmalı: 24 saat genel; toplu suçlarda toplam 4 güne kadar (Anayasa m.19, CMK m.91).
- Makul şüphe ile belirli şüphe arasındaki fark sınavda test edilir.
- Silah kullanımı son çaredir — bu ilke sıklıkla doğru/yanlış sorularında karşınıza çıkar.
Son güncelleme: 16 Nisan 2026