657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (Kabul: 14.07.1965), kamu görevlilerinin temel statü kanunudur. Bekçi, 7245 sayılı Kanun’un 4. maddesi gereği aday memur statüsünde atanır ve devlet memuru sayılır; dolayısıyla 657 sayılı Kanun’a tabidir.
Önemli istisna: Bekçinin disiplin rejimi 657 değil, 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Kanunu’na göre işler. Bu fark yazılı sınav ve mülakatta sıkça karıştırılır.
Kanunun kapsamı ve amacı
Madde 1 — Kapsam
Genel ve özel bütçeli kurumlar, il özel idareleri, belediyeler ve döner sermayeli kuruluşlarda çalışan memurlar bu Kanun hükümlerine tabidir.
Madde 2 — Amaç
Devlet memurlarının hizmet şartları, hakları, ödevleri, sorumlulukları, yaptırımları ve atama, ilerleme, emeklilik gibi tüm özlük işlerini düzenler.
Madde 4 — İstihdam şekilleri
Devlet memuru kavramı şu 4 statüden ilkidir:
- Memur (kadrolu, asaleti onaylanmış) — bekçi bu statüdedir
- Sözleşmeli personel (4/B)
- Geçici personel (4/C — büyük ölçüde mülga)
- İşçi
Memurun temel ödevleri
Bekçinin günlük etiğini ve hukuki konumunu doğrudan etkileyen ana hükümler:
Madde 6 — Sadakat
“Devlet memurları, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasına ve kanunlarına sadakatla bağlı kalmak ve milletin hizmetinde Türkiye Cumhuriyeti kanunlarını sadakatla uygulamak zorundadırlar.”
Memur Anayasa ve kanunlara sadakatle bağlıdır. Sadakat yemini görev başlangıcında edilir.
Madde 7 — Tarafsızlık ve devlete bağlılık
Bu madde bekçi için kritik öneme sahiptir:
- Devlet memurları siyasi parti üyesi olamaz, parti yararına/zararına faaliyette bulunamaz.
- Görevlerinde siyasi tarafsızlık esastır.
- Dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep gibi ayrımlar yapamaz.
- Görev sırasında propaganda yapma yasağı mevcuttur.
7245 sayılı Kanun’un 3. maddesi başvuru şartları arasında “herhangi bir siyasi partiye üye olmamak” şartını ayrıca koymuştur. Aday memur olarak atanan bekçi de görevi süresince bu yasak içindedir.
Madde 8 — Davranış ve işbirliği
Memurlar resmi sıfatlarının gerektirdiği itibara uygun şekilde hareket eder. Kişisel ilişkilerde ve halkla iletişimde vakar, saygı, ölçülülük beklenir.
Madde 10 — Amirin görev ve sorumluluğu
- Amir, kanun ve nizamlara aykırı emir veremez.
- Amir astlarına hakkaniyetle muamele eder; eğitim ve yetiştirmelerinden sorumludur.
- Amir, astının görev kusurundan ötürü gerekli denetimi yapmamışsa müşterek sorumlu olur.
Madde 11 — Memurun görev ve sorumluluğu
Memur, kanun ve nizamlarla amiri tarafından verilen görevleri yerine getirmekle yükümlüdür. Ancak:
- Kanuna aykırı emri memur yerine getirmez ve durumu üstüne yazılı olarak bildirir.
- Üst, emirde diretirse, emri yazılı olarak verir ve memur o zaman yerine getirir; sorumluluk emri verene aittir.
- Suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez — yerine getiren ast da sorumludur (bu hüküm Anayasa m.137 ile de teyit edilir).
Bu üçlü prensip (TCK m.24, Anayasa m.137, 657/m.11) bekçi için kritiktir: amirden gelen suç içerikli emir, her hâlükârda reddedilir.
Madde 12 — Kişisel sorumluluk ve zarar
Memur, kasıt veya ihmali sonucu doğan zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Devlet, mağdura ödediği tazminatı memurdan rücu eder.
Madde 13 — Kişilerin uğradığı zararlar
Memurların görev sırasında verdikleri zararlar için açılan davalar devlete (idareye) karşı açılır. Devlet sonradan memurdan rücu edebilir.
Madde 14 — Mal bildirimi
Memurlar kendileri, eşleri ve velayetleri altındaki çocukları için mal bildiriminde bulunmak zorundadır. Bildirim:
- Göreve başlarken
- Mal varlığında önemli değişiklik olduğunda
- Sonu 0 ve 5 ile biten yıllarda (5 yılda bir genel bildirim)
Mal bildirimini eksik veren memur hakkında 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu kapsamında işlem yapılır.
Madde 15 — Basına bilgi/demeç verme
Memurlar, görevleriyle ilgili resmi izin almadan basına bilgi veya demeç veremez. Bu yasak, görevi sırasında öğrenilen bilgilerin paylaşılması açısından özellikle önemlidir.
Madde 16 — Resmi belge, araç ve gereçlerin iadesi
Görevden ayrılan memur, yanındaki resmi belge, araç, silah, kıyafet vb. malzemeleri eksiksiz teslim eder.
İzin hakları (m.23 ve devamı)
Yıllık izin
- Hizmet süresine göre 20-30 gün arasıdır.
- 1-10 yıl hizmet: 20 gün
- 10 yıl üstü hizmet: 30 gün
- Bir defaya mahsus olmak üzere, gidip gelmeleri için 7 güne kadar ek izin verilebilir.
Mazeret izni
- Evlenme: 7 gün
- Eşinin doğumu: 10 gün (babalık izni)
- Doğum yapan kadın memur: 8 hafta önce + 8 hafta sonra (toplam 16 hafta); çoğul gebelikte 2 hafta ek
- Yakın akraba ölümü: 7 gün
- Mazeret izni amirin takdiriyle 10 günü geçmemek üzere verilebilir.
Hastalık izni
- Hizmet süresine göre en az 6 ay, en çok 18 ay’a kadar tek hekim raporuyla ücretli hastalık izni alabilir.
- Süre dolduktan sonra raporlu olunsa bile aylıksız izne geçilebilir.
Aylıksız izin
- Belirli koşullarla (doğum, eş yurt dışı, askerlik vb.) aylıksız izin alınabilir.
- Süre boyunca özlük hakları korunur fakat maaş ödenmez.
Çalışma saatleri ve mesai
Genel hüküm 657/m.99-103: haftalık 40 saat mesai, günde 8 saat.
Bekçi için: 7245/m.12 ile çalışma saatleri özel olarak düzenlenmiştir. Haftalık 40 saat aynıdır; ancak günlük çalışma kural olarak güneşin batışından doğuşuna kadardır. İhtiyaç halinde valilik onayıyla haftalık süre 56 saate çıkarılır.
Disiplin hükümleri — KRİTİK İSTİSNA
657/m.124-136 disiplin cezalarını şu beş kademe olarak düzenler:
- Uyarma
- Kınama
- Aylıktan kesme
- Kademe ilerlemesinin durdurulması
- Devlet memurluğundan çıkarma
Ancak bekçiye 657’nin disiplin hükümleri UYGULANMAZ. 7245/m.13 gereği bekçiye, istihdam edildiği teşkilatın (emniyet/jandarma) personeline uygulanan disiplin rejimi uygulanır — bu da 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Kanunu’dur (7 kademeli ceza yapısı).
Bekçi disiplin yapısı detayı: Bekçilik Mevzuatı sayfasındaki “Disiplin hükümleri” bölümü.
Memurluk sıfatının kaybedildiği haller
Memurluk şu hallerde sona erer:
- Çekilme (istifa) — yazılı bildirim ile, kabul edilince
- Çekilmiş sayılma — özürsüz 10 gün üstü göreve gelmeme vb.
- Memurluktan çıkarma (disiplin cezası — kolluk için 7068)
- Koşulların kaybı — vatandaşlığın kaybı, güvenlik soruşturmasının olumsuzlanması
- İstek/yaş haddi/sağlık nedeniyle emeklilik
- Ölüm
Görevden uzaklaştırma (m.137-145)
- Disiplin amiri veya soruşturma açıldığında, görevi başında kalmasında sakınca görülen memur geçici olarak görevden uzaklaştırılabilir.
- Görevden uzaklaştırma tedbirdir, ceza değildir.
- Süre boyunca aylığın 1/3’ü kesilir (aklanırsa iade edilir).
- En fazla 3 ay süreyle uygulanır; gerekli görülürse uzatılır.
Çalışma ipuçları
- Sadakat (m.6) ve tarafsızlık (m.7) ezbere bilinmelidir. Siyasi parti üyeliği yasaktır — başvuru aşamasında da, görev sırasında da.
- Kanuna aykırı emir: memur yerine getirmez, durumu yazılı bildirir. Suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez (Anayasa m.137 + TCK m.24 + 657/m.11 üçlü teminat).
- Mal bildirimi göreve başlarken + 5 yılda bir; eksik verme 3628 sayılı Kanun’a göre cezalandırılır.
- Yıllık izin: 10 yıla kadar 20 gün, üstü 30 gün — sıkça doğrudan sorulan bir sayıdır.
- Basına bilgi vermeden önce izin alınmalıdır (m.15) — bekçi için “olay anlatma” yasağı bu maddeden gelir.
- Bekçinin disiplin rejimi 657 değil 7068’dir. Bu fark her sınavda potansiyel olarak ölçülür.
- Görevi sırasında verilen zarar için dava devlete açılır (m.13); devlet memurdan rücu eder.
- Görevden uzaklaştırma bir disiplin cezası değil, tedbirdir — aklanırsa kesilen aylık iade edilir.
Son güncelleme: 15 Mayıs 2026