Durdurma ve Kimlik Sorma Yetkisi — Bekçilik Sınavı 2026

Durdurma ve kimlik sorma, bekçinin günlük görevinin temel uygulamasıdır. Bu yetkiler iki ayrı kanundan beslenir: bekçi için 7245 sayılı Kanun m.7, polis için PVSK m.4/A. Hukuken doğru uygulamak için yetkinin şartlarını, sınırlarını ve AYM’nin 22 Mart 2023 tarihli iptal kararını (E.2020/59, K.2023/53) bilmek gerekir.

Durdurma yetkisinin şartları

Bekçi ve polis, aşağıdaki şartların birlikte sağlandığı durumlarda kişiyi/aracı durdurabilir:

1. Yetki sebebi (makul sebep)

Durdurma keyfi olamaz. Aşağıdaki amaçlardan biri için yapılır:

• Suç işlenmesinin önlenmesi
• Suç işlendikten sonra kaçan failin yakalanması
• Hakkında yakalama emri/tutuklama emri bulunan kişinin tespiti
• Kişilere veya halka yönelik tehlikenin önlenmesi
• Kanunlara, tüzüklere ve yönetmeliklere uymayı sağlama

2. Somut bilgi veya makul sebep

PVSK m.4/A açıkça “somut bilgiye veya makul bir sebebe dayalı olarak” ifadesini kullanır. Bekçi için 7245/m.7 de “makul sebep” şartı arar.

Makul sebep ne demek?

• Görevli memurun aynı durumdaki başka bir memurla benzer şüpheye varacağı düzeyde nedenli kanaat.
• Salt görünüm, ırk, cinsiyet, yaş makul sebep değildir.

3. Süre sınırı

Durdurma süresi işlemin gerektirdiği süreyi aşamaz. Pratikte:

• Kimlik tespiti yeterliyse: birkaç dakika.
• Şüphe sürerse, gerekirse kişi karakola sevk edilir.

4. Bildirim yükümlülüğü

Durdurulan kişiye durdurma sebebi bildirilir. Bu, sözlü veya yazılı olabilir; kişiye bilgi verilmemesi yetki ihlalidir.

5. Bekçi için ek sınırlar (7245/m.7)

Bekçinin yetkisi görev bölgesi ve çalışma saatleri ile sınırlıdır. Bu sınırların dışında bekçinin durdurma yetkisi yoktur — sıradan bir vatandaş kadar yetkisi vardır (suçüstü yakalama hariç).

Kimlik sorma ve kimlik tespiti

Durdurulan kişiye kimlik sorulur. İki olasılık:

1. Kimlik ibraz edilirse

• Kimlik incelenir, bilgiler kaydedilir.
• Şüphe ortadan kalkmışsa kişi serbest bırakılır.
• Sahte/değiştirilmiş kimlik tespiti hâlinde işlem yapılır.

2. Kimliğini ispat edemeyen kişi (PVSK m.4/B)

• Kişi tutulup en yakın kolluk birimine götürülür.
• Kolluk merkezinde kimlik tespiti yapılır (parmak izi, fotoğraf, mülkî kayıt sorgusu).
• Kimliği tespit edildikten sonra serbest bırakılır.
• Bu işlem gözaltı değildir; ayrı bir tedbir türüdür.

Yoklama — bekçinin “arama” yapamayacağı

Bu noktada çok kritik bir kavram ayrımı vardır:

Yoklama nedir?

Yoklama, kişinin el ile dıştan kontrolüdür: cebine girmeden, kıyafet çıkartmadan, eşyayı açmadan yapılan kaba kontrol. Silah veya tehlikeli madde bulundurma şüphesi varsa uygulanır. Yoklama sırasında sert bir cisim (silah, bıçak) tespit edilirse genel kolluğa derhal bildirilir.

Üst arama nedir?

Üst arama (adli arama), kişinin üstünün, eşyasının, cebinin açılarak/çıkarılarak kontrolüdür. Bu adli bir tedbirdir, CMK m.116-119 kapsamındadır ve hâkim kararı veya yetkili merciin yazılı emri gerektirir.

AYM iptal kararı (E.2020/59, K.2023/53; 22 Mart 2023) — bekçi için ne anlama gelir?

7245 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki bazı arama yetkileri, Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir. Sonuç:

• Bekçi üst arama (adli arama) yapamaz.
• Bekçinin yetkisi yoklama ile sınırlıdır.
• Üst arama gerekiyorsa derhal genel kolluk (polis/jandarma) çağırılır ve onlara devredilir.

Mülakat sorusu olarak “Bekçi arama yapabilir mi?” tipik bir sorudur. Doğru cevap: “Adli arama yapamaz; sadece silah/tehlikeli madde şüphesinde el ile dıştan kontrol (yoklama) yapabilir. Adli arama yetkisi genel kolluğa aittir.”

Polisin durdurma yetkisi — bekçiden farkı (PVSK m.4/A)

Polis, bekçiden farklı olarak:

• Görev yeri/saati ile sınırlı değildir; her zaman ve her yerde yetkilidir.
• Adli arama yapma yetkisine sahiptir (CMK kapsamında, hâkim kararı veya savcı yazılı emri ile).
• Önleme araması yapabilir (PVSK m.9, mülki amir yazılı emri ile).

Araç durdurma

Araç durdurma da aynı kurallara tabidir:

• Makul sebep aranır.
• Sürücüden ehliyet, ruhsat, kimlik istenir.
• Aracın içinde silah/tehlikeli madde şüphesi varsa yoklama yapılır; kapalı bölme veya bagaj açılması araç araması sayılır ve hâkim kararı/savcı emri gerektirir.
• Bekçi araç araması yapamaz; trafiği geçici düzenlemek dışında.

Vatandaşın hakları

Durdurulan kişinin hakları:

• Durdurma sebebini öğrenme hakkı.
• Kötü muamele görmeme hakkı; haysiyetine saldırılamaz.
• Avukat çağırma hakkı (gözaltı veya yakalama hâlinde).
• Yakınlarına haber verilmesi hakkı (yakalama hâlinde).
• Hukuka aykırı durdurmaya karşı tazminat hakkı (CMK m.141).

Bekçi-polis uygulama ayrımı — özet

Çalışma ipuçları

1. Makul sebep kavramını ezberleyin — sınavda en sık sorulan kavramdır.
2. Yoklama ≠ üst arama. Bekçi yoklama yapabilir, üst arama yapamaz; bu ayrım AYM kararı kaynaklıdır.
3. Görev bölgesi + çalışma saati bekçinin yetki sınırıdır; bu sınırlar dışında “sıradan vatandaş” gibi davranılır (suçüstü hariç).
4. Sebep bildirme yükümlülüğü her durdurma için geçerlidir.
5. Süre işlemin gerektirdiği kadardır; uzatma yetki ihlalidir.
6. PVSK m.4/B uyarınca kimliğini ispat edemeyen kişi “gözaltına alınmaz”, kimlik tespiti için karakola götürülür.
7. Mülakatta “AYM kararı sonrası bekçi yetkisi” sorusu sıkça gelir — yoklama, üst arama yasağı ve genel kolluğa devir cevabı eksiksiz verilmelidir.

Son güncelleme: 15 Mayıs 2026