5326 sayılı Kabahatler Kanunu, suçtan daha hafif kabul edilen ve hapis cezası yerine idari yaptırımla karşılanan toplum düzenine aykırı fiilleri düzenler. Bu kanun, bekçinin sokakta en sık karşılaştığı durumların — gürültü, sarhoşluk, dilencilik, izinsiz işgal — hukuki dayanağıdır. Sınavda hem doğrudan hem de mülakatta senaryo olarak sorulur.
Suç ile kabahat farkı
Türk hukukunda toplum düzenine aykırı fiiller iki kategoriye ayrılır:
| Özellik | Suç (TCK) | Kabahat (5326) |
|---|---|---|
| Yaptırım türü | Hapis, adli para cezası | İdari para cezası, idari tedbir |
| Karar veren | Mahkeme (yargı) | İdari makam (kolluk, belediye, mülki amir) |
| Soruşturma | C. savcılığı | İdari soruşturma |
| İtiraz mercii | İstinaf / Yargıtay | Sulh ceza hâkimliği |
| Tekerrür | Sabıkaya işlenir | Sabıkaya işlenmez |
Kabahat, suç değildir. Bu yüzden gözaltına alma, tutuklama, adli kovuşturma yapılmaz. Ancak idari para cezası ödenmezse icra yoluyla tahsil edilir.
Temel kavramlar (m.1-15)
Kabahatin tanımı (m.2)
“Kabahat deyiminden; kanunun, karşılığında idari yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık anlaşılır.”
Yani bir fiilin kabahat olabilmesi için kanunda açıkça “şu fiil için şu kadar idari para cezası” demesi gerekir.
Kanunilik ilkesi (m.4)
Kabahat tanımı kanunda yapılır; idari makam keyfi olarak ceza belirleyemez. Bu, suçtaki kanunilik ilkesinin (TCK m.2) karşılığıdır.
Zaman bakımından uygulama (m.5)
- Lehe olan kanun uygulanır (faile yararlı olan).
- Yürürlükten kalkmış bir kabahat hakkında ceza verilmez.
Kusurluluk (m.9)
- Kabahat fiilinin işlenmesinde kast veya taksir aranır.
- 15 yaşını doldurmamış küçükler hakkında idari para cezası uygulanmaz; idari tedbire başvurulabilir.
Tekerrür (m.10)
Aynı kabahatin tekrar işlenmesi durumunda ceza artırılarak uygulanır.
Yaptırım türleri (m.16-17)
Kabahatler için iki tür yaptırım vardır:
1. İdari para cezası (m.17)
- Maktu (sabit miktar) veya nispi (orantısal) olabilir.
- Her yıl yeniden değerleme oranıyla artırılır.
- Erken ödeme indirimi: Cezanın tebliğinden itibaren 15 gün içinde ödeyen kişi için %25 indirim uygulanır (m.17/6).
- Ödenmediği takdirde 6183 sayılı Kanun (Amme Alacakları) hükümlerine göre icra yoluyla tahsil edilir.
2. İdari tedbir (m.16)
- Mülkiyetin kamuya geçirilmesi (kabahatte kullanılan eşya — kumar parası, dilenmek için elde edilen kazanç vb.)
- Ruhsat iptali (umuma açık yer ruhsatı)
- İşyeri kapatma
Yetkili makamlar (m.22)
Kabahatleri tespit ve idari para cezası uygulama yetkisi kanunda belirtilen idari makama aittir. Genel kural:
| Kabahat | Karar veren |
|---|---|
| Çoğu kabahat (sarhoşluk, gürültü, işgal) | Genel kolluk (polis, jandarma) → idari para cezası tutanağı düzenler |
| Trafik kabahatleri | Trafik kolluğu |
| Belediye yetki alanı (çöp atma, izinsiz işgal — bazıları) | Zabıta ve belediye encümeni |
| İşyeri ruhsat ihlalleri | Belediye veya mülki amir |
| Tütün ürünleri tüketimi | Genel kolluk, zabıta, sağlık denetleyicileri |
Bekçinin rolü: Bekçi kabahat tespit eder ve tutanak tutar. İdari para cezası kararını genel kolluk amiri veya ilgili idari makam verir. Bekçi tutanağı genel kolluğa teslim eder, oradan ceza işlenir.
Başlıca kabahatler — bekçinin günlük karşılaştıkları
Madde 32 — Emre aykırı davranış
“Yetkili makamlar tarafından adlî işlemler nedeniyle ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığın korunması amacıyla, hukuka uygun olarak verilen emre aykırı hareket eden kişiye idari para cezası verilir.”
Bekçinin “dur” veya benzeri emre uymama. Eğer cebir veya tehdit varsa kabahat değil, TCK m.265 (göreve direnme) suçudur.
Madde 33 — Dilencilik
Dilencilik yapan kişiye idari para cezası. Dilenmek suretiyle elde edilen kazanca el konulur (mülkiyetin kamuya geçirilmesi).
Madde 34 — Kumar
Kumar oynayan kişiye idari para cezası. Kumarda kullanılan para ve eşyaya el konulur. (Kumar oynatmak ayrı bir suç türüdür — TCK kapsamında.)
Madde 35 — Sarhoşluk
“Başkalarının huzur ve sükununu bozacak şekilde sarhoş olarak başkalarına saldıran, taciz eden veya rahatsızlık veren kişiye idari para cezası verilir.”
Önemli: Sadece sarhoş olmak kabahat değildir. Başkalarını rahatsız etmek veya kamu düzenini bozmak gerekir. Kişi gerekirse ayılana kadar nezaret altına alınabilir.
Madde 36 — Gürültü
Başkalarının huzur ve sükununu bozacak şekilde gürültüye neden olan kişiye idari para cezası. Gece-gündüz ayrımı yapılır; gece gürültüsü daha ağır müeyyideye tabidir.
Madde 37 — Rahatsız etme
Mal veya hizmet satmak amacıyla, çevredekilerin huzurunu bozacak şekilde bağırma, çağırma, ısrar ile başkalarını rahatsız etmek.
Madde 38 — İşgal
Yetkili makamların izni olmaksızın umuma ait yerleri (kaldırım, meydan, park) işgal eden kişiye idari para cezası. İşgal kaldırılır.
Madde 39 — Tütün mamulleri tüketimi
Kanunla yasaklanmış yerlerde (kapalı kamuya açık alanlar, toplu taşıma araçları, eğitim/sağlık kuruluşları) tütün ürünü kullanan kişiye idari para cezası.
Madde 41 — Çevreyi kirletme
Evsel atık, inşaat atığı, ambalaj, hayvan ölüsü vb. uygunsuz yerlere atan/döken kişiye idari para cezası. Türüne ve miktara göre ceza farklılaşır.
Madde 42 — Afiş, ilan ve duyuru
Yetkili makamların ruhsatı olmaksızın afiş asan, ilan yapıştıran, duyuru bırakan kişiye idari para cezası. Afişler yetkili makamca toplatılır.
İdari yaptırım kararı süreci
- Tespit: Bekçi/polis/zabıta kabahati tespit eder, tutanak düzenler.
- Karar: Yetkili idari makam (genel kolluk amiri, mülki amir, belediye encümeni) idari para cezası kararı verir.
- Tebliğ (m.25-26): Karar ilgili kişiye yazılı olarak tebliğ edilir.
- Ödeme veya itiraz (m.27-29):
- Tebliğden itibaren 15 gün içinde ödeme yapılırsa %25 indirim uygulanır.
- Aynı 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir.
- Sulh ceza hâkimliği kararına karşı itiraz yolu açıktır (ağır ceza mahkemesi).
İtiraz yolu (m.27-29)
- Kabahat kararına karşı kişi, sulh ceza hâkimliğine başvurabilir.
- Sulh ceza hâkimi dosyayı inceler, kararı onayabilir, değiştirebilir veya kaldırabilir.
- Sulh ceza hâkimliği kararına karşı itiraz yolu açıktır.
- Bu süreç yargı yolu değil, idari yargı yolu da değil; özel bir denetim mekanizmasıdır (sulh ceza hâkimliği bu konuda özel görevlendirilmiştir).
Bekçinin kabahat tutanağı
Kabahat tespit edildiğinde bekçinin düzenleyeceği tutanakta bulunması gerekenler:
- Tarih, saat, yer
- İhlal edilen madde (örn. “5326/m.36 gürültü”)
- Fiilin tarifi — neyin, nasıl, ne kadar süreyle yapıldığı
- Kişinin kimlik bilgileri (kimliğini ibraz ettiyse)
- Tanıklar (varsa)
- Bekçinin adı, sicil numarası, imzası
- Kişinin imzası veya imzadan kaçınma şerhi
- Varsa fotoğraf, ses kaydı vb. delil
Tutanak en kısa sürede karakola/birim amirine teslim edilir; idari para cezası kararı bu tutanağa dayanılarak verilir.
Sınırlar ve dikkat noktaları
Kabahat değil suç olan durumlar
- Sarhoşken trafik aracı kullanmak → kabahat değil, TCK m.179 / KTK m.48 suçu.
- Sarhoşken başkasına saldırmak ve yaralamak → kabahat değil, TCK m.86-88 kasten yaralama suçu.
- Kumar oynatmak (çevirmek) → kabahat değil, TCK m.228 suçu.
- Cebir/tehditle emre direnmek → kabahat değil, TCK m.265 göreve direnme suçu.
Sadece kabahat olan durumlar
- Sadece sarhoş gezmek (rahatsızlık vermeden) → kabahat değildir.
- Sokakta tek başına gürültü yapmak (çevreyi etkilemiyorsa) → kabahat değildir.
- Kabahatlerin tümünde mağdurun rahatsız olması veya kamu düzeninin bozulması unsuru aranır.
Çalışma ipuçları
- Kabahat ≠ suç — bu ayrımı mutlaka netleştirin. Bekçi kabahat tespit eder, suç durumunda adli işlem başlatılır (CMK kuralları devreye girer).
- İdari para cezası kararını bekçi vermez; tutanak tutar, karar yetkili idari makama aittir.
- İtiraz mercii sulh ceza hâkimliğidir — idari yargı (idare mahkemesi) değil! Bu sıkça karıştırılan bir noktadır.
- Erken ödeme indirimi %25’tir (15 gün içinde). Tipik bir sınav sorusu.
- TCK m.265 (göreve direnme) ile 5326 m.32 (emre aykırı davranış) ayrımı: ilk cebir/tehdit, ikincisi sözlü ret gerektirir. Karıştırmayın.
- Sarhoşluk kabahatinin şartı sadece sarhoş olmak değil, başkalarını rahatsız etmektir.
- Mülkiyetin kamuya geçirilmesi: dilencilik kazancı, kumar parası ve eşyası, izinsiz afiş bu kapsamda el konulan unsurlardır.
- Mülakat sorularında “Gürültü yapan komşunuza ne yaparsınız?” gibi sorularda 5326 m.36 atfı yapmak puan kazandırır.
Son güncelleme: 15 Mayıs 2026