Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi bölümünden her sınavda yaklaşık 10 soru gelir. T.C. Tarihi konusuyla büyük oranda örtüşse de, bu bölümde daha çok ilkelerin tanımı, ilkelerin hangi inkılapla eşleştiği ve bütünleyici ilkeler sorulur.
Altı temel ilke
1. Cumhuriyetçilik
- Egemenliğin millete ait olduğu rejimin benimsenmesi.
- İlgili inkılaplar: Cumhuriyetin ilanı (29 Ekim 1923), Saltanatın kaldırılması.
- Anayasa’da değiştirilemeyecek hükümler arasındadır.
2. Milliyetçilik
- Türk milletini sevme, birliğini koruma; ırkçılık değil kültürel milliyetçilik.
- İlgili inkılaplar: Tevhid-i Tedrisat, Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu.
3. Halkçılık
- Millet önünde herkes eşit; toplumsal sınıflar yerine halkın bütünü.
- İlgili inkılaplar: Medeni Kanun (1926), kadınlara seçme-seçilme hakkı (1934).
4. Devletçilik
- Ekonomide serbest piyasa ilkeleri yetmediğinde devletin üretken rol alması.
- İlgili inkılaplar: Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1934), Sümerbank, Etibank.
5. Laiklik
- Din ve devlet işlerinin ayrılması; dini gereksiz şekilde yaşama hakkı.
- İlgili inkılaplar: Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat, 1928 anayasa değişikliği (“Devletin dini İslam’dır” ifadesinin çıkarılması), Medeni Kanun.
6. İnkılapçılık (Devrimcilik)
- Yapılan inkılapları koruma ve sürekli çağdaşlaşma.
- İlgili: Harf İnkılabı (1928), Şapka Kanunu, Soyadı Kanunu.
Bütünleyici ilkeler
Altı ilkeyi destekleyen ek ilkeler:
- Ulusal bağımsızlık — dış müdahale olmadan karar verme yeteneği.
- Ulusal birlik ve beraberlik — milleti oluşturan unsurların birlikteliği.
- Yurtta sulh, cihanda sulh — Atatürk’ün dış politika ilkesi.
- Bilimsellik ve akılcılık — akıl ve bilim yol göstericidir.
- Çağdaşlaşma ve batılılaşma — modern dünya ile uyum.
- İnsan ve insanlık sevgisi — evrensel değerlere saygı.
İnkılap-ilke eşleşmesi
Sınavda en sık karşılaşılan soru tipi:
| İnkılap | Tarih | İlgili İlke |
|---|---|---|
| Saltanatın kaldırılması | 1922 | Cumhuriyetçilik |
| Cumhuriyetin ilanı | 1923 | Cumhuriyetçilik |
| Halifeliğin kaldırılması | 1924 | Laiklik, Cumhuriyetçilik |
| Tevhid-i Tedrisat | 1924 | Laiklik, Milliyetçilik |
| Medeni Kanun | 1926 | Halkçılık, Laiklik |
| Harf İnkılabı | 1928 | Milliyetçilik, İnkılapçılık |
| Kadınlara oy hakkı | 1934 | Halkçılık |
| Devletçilik politikası | 1934 | Devletçilik |
| Soyadı Kanunu | 1934 | Halkçılık, İnkılapçılık |
İkinci Dünya Savaşı ve Türkiye
- Türkiye 1945’te savaşa girdi (savaş resmi olarak bitmek üzereyken).
- 1945: Birleşmiş Milletler’in kurucu üyesi oldu.
- 1952: NATO’ya katıldı.
- 1955: Bağdat Paktı imzalandı.
- 1963: Avrupa Ekonomik Topluluğu’na ortaklık antlaşması (Ankara Antlaşması).
Soğuk Savaş dönemi Türkiye’si
- 1946: Çok partili döneme geçiş.
- 1950–1960: Demokrat Parti iktidarı.
- 1960: 27 Mayıs askeri müdahalesi.
- 1961 Anayasası: liberal haklar genişletildi.
- 1980: 12 Eylül askeri müdahalesi.
- 1982 Anayasası: günümüzde hâlâ yürürlükte.
Günümüz (2000 sonrası)
- 2001: Anayasa’nın temel hak ve özgürlüklerle ilgili maddelerinde reform.
- 2017: Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçiş (Anayasa değişikliği ile).
- 2018 seçimleri: Yeni sistemde ilk seçimler.
Çalışma ipuçları
- Altı ilkenin tanımını kelimesi kelimesine öğrenin.
- Her ilke için en az 2 inkılap örneği bilin.
- Bütünleyici ilkeler sıklıkla sorulur; altı ile bütünleyici ayrımını net yapın.
- “Yurtta sulh, cihanda sulh” cümlesinin kime ait olduğu ve ne zaman söylendiği sorulur. (Atatürk, 20 Nisan 1931).
- İnkılap tarihlerini ve hangi ilkeye hizmet ettiklerini birlikte ezberleyin.
Son güncelleme: 16 Nisan 2026